Canada từ lâu đã nổi tiếng là điểm đến lý tưởng cho những ai tìm kiếm một cuộc sống ổn định, với chính sách nhập cư linh hoạt và môi trường đa văn hóa. Nếu bạn đang cân nhắc định cư lâu dài tại xứ sở lá phong, khái niệm thường trú nhân Canada chắc chắn là điều cần tìm hiểu kỹ. Hãy đồng hành cùng VIsaworlds để biết thêm nhiều thông tin chi tiết!

1. Thường trú nhân Canada là gì?

Thường trú nhân Canada (Permanent Resident – PR) là tư cách pháp lý cho phép người nước ngoài sinh sống, làm việc và học tập tại Canada vô thời hạn mà không phải là công dân. Theo Đạo luật Nhập cư và Bảo vệ Người tị nạn (Immigration and Refugee Protection Act – IRPA, sửa đổi 2023, vẫn hiệu lực), thường trú nhân được Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) cấp tư cách thông qua các chương trình nhập cư như Express Entry, Đề cử Tỉnh bang (Provincial Nominee Program – PNP), diện bảo lãnh gia đình hoặc chương trình nhân đạo. Thẻ thường trú nhân (PR Card), được quy định tại Điều 31 của Quy định Nhập cư và Bảo vệ Người tị nạn (Immigration and Refugee Protection Regulations – IRPR, cập nhật tháng 11/2024), là bằng chứng chính thức của tư cách PR, cần thiết khi nhập cảnh Canada bằng phương tiện thương mại như máy bay.

Khác với công dân Canada, thường trú nhân không có quyền bầu cử, ứng cử vào các vị trí chính trị hoặc giữ một số công việc yêu cầu an ninh cao, chẳng hạn như vị trí trong quân đội, theo Đạo luật Bầu cử Canada (Canada Elections Act, sửa đổi 2020). Tuy nhiên, PR được hưởng hầu hết các quyền lợi xã hội tương tự công dân, bao gồm bảo hiểm y tế công cộng, giáo dục miễn phí cho con cái từ lớp 1 đến 12, và quyền tự do di chuyển giữa các tỉnh bang, theo Đạo luật Y tế Canada (Canada Health Act, 1984). Tư cách PR có thể bị thu hồi nếu không đáp ứng yêu cầu cư trú tối thiểu (730 ngày trong 5 năm), theo Điều 28 của IRPR, nhưng nếu duy trì đúng quy định, đây là bước đệm để xin quốc tịch Canada sau 3 năm.

2. Quyền lợi của thường trú nhân Canada

Tư cách thường trú nhân Canada mang lại nhiều quyền lợi hấp dẫn, giúp người nhập cư xây dựng một cuộc sống ổn định và phát triển tại một quốc gia có nền kinh tế vững mạnh. Những lợi ích này là động lực chính khiến nhiều người nỗ lực đạt được tư cách PR. Dưới đây là các quyền lợi cụ thể mà thường trú nhân được hưởng.

• Trước hết, thường trú nhân được hưởng chế độ phúc lợi xã hội toàn diện, đảm bảo an sinh trong cuộc sống hàng ngày. Theo Đạo luật Y tế Canada, PR có quyền truy cập vào hệ thống bảo hiểm y tế công cộng tại các tỉnh bang, chi trả hầu hết chi phí khám chữa bệnh, từ kiểm tra sức khỏe định kỳ đến các ca phẫu thuật phức tạp. Chẳng hạn, tại British Columbia, chương trình Medical Services Plan (MSP) cung cấp dịch vụ y tế miễn phí cho PR sau 3 tháng cư trú, giúp bạn yên tâm chăm sóc sức khỏe mà không lo chi phí lớn. Quyền này áp dụng đồng đều trên cả nước, dù thời gian chờ có thể khác nhau tùy tỉnh.
• Tiếp theo, thường trú nhân được tự do sinh sống, làm việc và học tập tại bất kỳ tỉnh bang nào ở Canada. Theo Điều 29 của IRPR, PR không cần xin giấy phép lao động để làm việc cho bất kỳ nhà tuyển dụng nào, từ các công ty công nghệ như Google Canada đến việc mở doanh nghiệp riêng, chẳng hạn như một nhà hàng nhỏ tại Vancouver. Họ cũng được học đại học hoặc cao đẳng với học phí ưu đãi dành cho cư dân nội địa, thấp hơn đáng kể so với sinh viên quốc tế. Ví dụ, tại Đại học McGill (Quebec), học phí cho PR chỉ khoảng 9,000 CAD/năm so với 45,000 CAD cho du học sinh, theo thống kê năm 2024.
• Cuối cùng, thường trú nhân có cơ hội bảo lãnh người thân và tiến tới quốc tịch Canada. Theo Điều 12(1) của IRPR, PR có thể bảo lãnh vợ/chồng, con cái dưới 22 tuổi (bao gồm con nuôi hợp pháp) hoặc cha mẹ để họ cũng trở thành thường trú nhân, giúp đoàn tụ gia đình tại Canada. Sau khi sống tại Canada ít nhất 1,095 ngày (3 năm) trong vòng 5 năm với tư cách PR, bạn đủ điều kiện nộp đơn xin quốc tịch theo Điều 5(1) của Đạo luật Quốc tịch Canada (Citizenship Act, sửa đổi 2017). Trở thành công dân mang lại quyền sở hữu hộ chiếu Canada, cho phép nhập cảnh miễn visa vào hơn 185 quốc gia, theo Chỉ số Hộ chiếu Henley 2025, cùng quyền bầu cử và tham gia chính trị.

>>>Xem thêm về Tổng hợp các chương trình định cư Canada

3. Trách nhiệm của thường trú nhân Canada

Bên cạnh những quyền lợi vượt trội, thường trú nhân Canada cũng phải thực hiện một số trách nhiệm để duy trì tư cách pháp lý của mình. Những nghĩa vụ này đảm bảo rằng họ đóng góp tích cực vào xã hội và tuân thủ hệ thống pháp luật Canada. Dưới đây là các trách nhiệm chính mà thường trú nhân cần thực hiện.

Trước hết, thường trú nhân phải đáp ứng yêu cầu về thời gian cư trú để giữ tư cách PR. Theo Điều 28 của IRPR, bạn cần sống tại Canada ít nhất 730 ngày (2 năm) trong mỗi chu kỳ 5 năm kể từ khi được cấp PR, không nhất thiết phải liên tục. Thời gian này có thể được chứng minh qua các tài liệu như hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, biên lai thuế hoặc vé máy bay. Nếu rời Canada quá lâu, bạn có nguy cơ bị thu hồi PR, trừ trường hợp đi cùng công dân Canada (ví dụ: vợ/chồng) hoặc làm việc toàn thời gian cho một công ty Canada ở nước ngoài, theo Điều 28(2) của IRPR.

Tiếp theo, thường trú nhân phải tuân thủ luật pháp Canada để duy trì lý lịch trong sạch. Theo Điều 36(1) của IRPA, PR có thể mất tư cách nếu bị kết án về các tội hình sự nghiêm trọng, chẳng hạn như trộm cắp quy mô lớn, bạo lực gia đình hoặc các hành vi vi phạm an ninh quốc gia. Điều này yêu cầu bạn tuân thủ mọi quy định pháp luật, từ luật giao thông (như không lái xe khi say rượu) đến luật lao động (như trả lương đúng hạn nếu là chủ doanh nghiệp). IRCC có thể xem xét thu hồi PR nếu bạn bị kết án với mức phạt tù từ 6 tháng trở lên, theo Hướng dẫn Xử lý Vi phạm Nhập cư (cập nhật 2024).

Cuối cùng, thường trú nhân có nghĩa vụ khai báo và nộp thuế đúng quy định để đóng góp vào hệ thống phúc lợi công. Theo Đạo luật Thuế Thu nhập Canada (Income Tax Act, sửa đổi 2024), PR phải nộp thuế thu nhập cá nhân dựa trên thu nhập toàn cầu, bao gồm cả tiền kiếm được từ nước ngoài, và khai báo hàng năm với Cơ quan Thuế Canada (CRA). Ví dụ, nếu bạn kinh doanh tự do hoặc làm việc tại một nhà hàng ở Toronto, bạn cần nộp thuế dựa trên thu nhập sau khi trừ các khoản khấu trừ hợp lệ. Việc nộp thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn giúp bạn đủ điều kiện nhận các lợi ích như Canada Child Benefit (lên đến 7,800 CAD/năm cho mỗi trẻ dưới 6 tuổi, theo CRA 2025) nếu có con nhỏ.

4. Cách trở thành thường trú nhân Canada

Trở thành thường trú nhân (PR) ở Canada là mục tiêu của nhiều người. Để đạt được mục tiêu này, bạn cần hiểu rõ các chương trình nhập cư và chuẩn bị hồ sơ một cách kỹ lưỡng. Dưới đây là ba con đường chính để bạn có thể trở thành thường trú nhân Canada.

Chương trình Express Entry

Express Entry là hệ thống quản lý hồ sơ trực tuyến dành cho những người lao động có kỹ năng cao. Hệ thống này quản lý ba chương trình chính:

• Chương trình Lao động Tay nghề Liên bang (FSWP): Dành cho lao động có kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài.
• Chương trình Kinh nghiệm Canada (CEC): Dành cho những người đã có kinh nghiệm làm việc tại Canada.
• Chương trình Thợ lành nghề Liên bang (FSTP): Dành cho thợ lành nghề có kinh nghiệm trong các ngành nghề cụ thể.

Để tham gia, bạn cần tạo hồ sơ trên cổng thông tin của Bộ Di trú, Người tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC). Trong hồ sơ, bạn sẽ cung cấp thông tin về học vấn, kinh nghiệm làm việc và khả năng ngoại ngữ (tiếng Anh hoặc tiếng Pháp). Bạn cần đạt tối thiểu CLB 7 (tương đương IELTS 6.0 mỗi kỹ năng). Hồ sơ của bạn sẽ được chấm điểm dựa trên Hệ thống Xếp hạng Toàn diện (CRS).

IRCC sẽ định kỳ chọn ra những ứng viên có điểm số cao nhất và gửi Thư mời Nộp đơn (ITA). Sau khi nhận được ITA, bạn có 60 ngày để nộp hồ sơ xin thường trú nhân đầy đủ.

Chương trình Đề cử Tỉnh bang (PNP)

Nếu bạn muốn định cư ở một tỉnh bang cụ thể để đáp ứng nhu cầu lao động của địa phương, Chương trình Đề cử Tỉnh bang (PNP) là một lựa chọn lý tưởng. Mỗi tỉnh bang và vùng lãnh thổ đều có các chương trình PNP riêng, được thiết kế để thu hút những ứng viên có kỹ năng phù hợp với thị trường lao động của họ.

Bạn có thể nộp đơn trực tiếp cho một tỉnh bang như Ontario (OINP) hoặc British Columbia (BC PNP). Các chương trình này thường yêu cầu bạn có kinh nghiệm trong các ngành nghề đang thiếu hụt và đôi khi cần có thư mời làm việc (job offer) từ một nhà tuyển dụng tại tỉnh đó. Yêu cầu về ngoại ngữ thường dao động từ CLB 5 đến CLB 7, tùy thuộc vào từng chương trình.

Nếu hồ sơ của bạn được một tỉnh bang đề cử, bạn sẽ nhận được thêm 600 điểm CRS, gần như đảm bảo bạn sẽ nhận được ITA trong đợt rút thăm Express Entry tiếp theo.

Bảo lãnh Gia đình

Nếu bạn có người thân là thường trú nhân hoặc công dân Canada, họ có thể bảo lãnh cho bạn. Chương trình này dành cho những người có mối quan hệ ruột thịt với người bảo lãnh, bao gồm:

• Vợ/chồng hoặc bạn đời: Người bảo lãnh cam kết hỗ trợ tài chính cho bạn trong 3 năm.
• Cha mẹ hoặc ông bà: Người bảo lãnh cam kết hỗ trợ tài chính trong 10 năm.

Để đủ điều kiện, người bảo lãnh phải chứng minh khả năng tài chính đủ để hỗ trợ bạn và gia đình họ. Hồ sơ bảo lãnh cần nộp cho IRCC và phải bao gồm các giấy tờ chứng minh mối quan hệ. Thời gian xử lý hồ sơ thường dao động từ 12 đến 24 tháng.

>>>Xem thêm về Chi phí định cư Canada là bao nhiêu tiền?

5. Câu hỏi thường gặp

Thường trú nhân Canada có được bầu cử không?

Không, thường trú nhân không có quyền bầu cử, ứng cử hoặc tham gia các vị trí chính trị cấp liên bang và tỉnh bang, theo Đạo luật Bầu cử Canada (sửa đổi 2020). Quyền này chỉ dành cho công dân Canada, nhưng PR vẫn có thể tham gia các hoạt động cộng đồng như tình nguyện hoặc đóng góp ý kiến tại địa phương.

Tôi có thể mất tư cách PR nếu ở ngoài Canada quá lâu không? 

Có, bạn có nguy cơ mất tư cách PR nếu không đáp ứng yêu cầu cư trú tối thiểu 730 ngày (2 năm) trong mỗi chu kỳ 5 năm, theo Điều 28 của IRPR. Nếu dự định rời Canada lâu dài, bạn cần tư vấn với IRCC hoặc đảm bảo đáp ứng các trường hợp miễn trừ, như làm việc cho công ty Canada ở nước ngoài.

Thường trú nhân có được hưởng bảo hiểm y tế ngay khi đến Canada không? 

Có, nhưng thời gian bắt đầu phụ thuộc vào tỉnh bang, theo Đạo luật Y tế Canada. Ví dụ, tại Ontario, bạn cần chờ 3 tháng để tham gia OHIP, trong khi tại Alberta, chương trình AHCIP có hiệu lực ngay khi bạn thiết lập cư trú. Một số tỉnh cung cấp bảo hiểm tư nhân tạm thời trong thời gian chờ.

Cần bao lâu để trở thành công dân Canada từ tư cách PR? 

Bạn cần sống tại Canada ít nhất 1,095 ngày (3 năm) trong vòng 5 năm với tư cách PR để đủ điều kiện xin quốc tịch, theo Điều 5(1) của Đạo luật Quốc tịch Canada. Thời gian này không tính các giai đoạn bạn ở Canada với tư cách du học sinh hoặc lao động tạm thời trước khi trở thành PR.

Chi phí để trở thành thường trú nhân Canada là bao nhiêu? 

Chi phí phụ thuộc vào chương trình, nhưng với Express Entry, bạn cần trả phí xử lý hồ sơ (1,525 CAD/người trưởng thành, 515 CAD/trẻ em dưới 22 tuổi, cập nhật 2025), phí quyền PR (515 CAD/người), cộng thêm chi phí khám sức khỏe (200-300 CAD), dịch thuật công chứng và chứng minh tài chính (tối thiểu 14,801 CAD cho một người). Tổng chi phí ước tính từ 3,500-6,000 CAD, tùy số lượng thành viên gia đình.

Thường trú nhân Canada là tư cách pháp lý mang lại cơ hội tuyệt vời để sinh sống, làm việc và học tập tại một quốc gia có chất lượng sống hàng đầu, với các quyền lợi như bảo hiểm y tế, giáo dục miễn phí và con đường trở thành công dân Canada. Tuy nhiên, để đạt được và duy trì tư cách này, bạn cần đáp ứng các yêu cầu về cư trú, tuân thủ luật pháp và lựa chọn chương trình nhập cư phù hợp, từ Express Entry, PNP đến bảo lãnh gia đình. Hãy đồng hành cùng VIsaworlds để biết thêm nhiều thông tin chi tiết!